ترازنامه یک معادلهٔ ساده است: دارایی = بدهی + حقوق صاحبان سهام. هر ریال دارایی شرکت یا با بدهی خریده شده یا با سرمایهٔ سهامداران. «خواندن» ترازنامه یعنی همین سه ستون را از بالا به پایین با چشم تحلیلگر ببینید.
سه ستون اصلی
دارایی‌ها: هر چیز باارزش شرکت — نقد، مطالبات، موجودی مواد و کالا، دارایی ثابت. هرچه نقدِ سریع‌الوصول بیشتر، انعطاف بیشتر. بدهی‌ها: تعهدات مالی — تسهیلات، اوراق، حساب‌های پرداختنی. بدهی لزوماً بد نیست؛ بد، بدهیِ بیش از توانِ بازپرداخت است. حقوق صاحبان سهام: سرمایه‌ای که در صورت انحلال و پس از پرداخت بدهی‌ها به سهامداران می‌رسد — قلب واقعی «ارزش» شرکت.
سه نسبت که سلامت را لو می‌دهند
نسبت جاری (دارایی جاری ÷ بدهی جاری): توان پرداخت تعهدات یک‌ساله؛ زیر ۱ یعنی سیگنال هشدار. نسبت بدهی به حقوق صاحبان سهام: اهرمِ مالی؛ عدد بالا یعنی سود و زیانِ شرکت به بهره و شرایط اعتباری حساس است. سهم دارایی ثابت از کل دارایی: شرکتِ سنگینِ صنعتی است یا خدماتیِ سبک؟ این، ملاک مقایسهٔ درست با هم‌گروه‌هاست.
دام تله‌های رایج
۱) ترازنامه‌ها «لحظه‌ای»اند: عدد پایان سال ممکن است نمایندهٔ کل سال نباشد (مثلاً موجودی شسته‌شده پیش از تعطیلات). ۲) کیفیت دارایی‌ها متفاوت است: مطالباتِ سوخت‌شده نقد نیستند. ۳) ارزیابی دارایی‌ها (به‌ویژه زمین) در تورم بالا گمراه‌کننده است — از ترازنامهٔ خیلی قدیمی نتیجه نگیرید. همیشه ترازنامه را با «گزارش فعالیت حاشیه‌ای + صورت جریان وجوه نقد» هم‌زمان بخوانید.
تمرین این درس
ترازنامهٔ آخرین دورهٔ یک شرکت بورسی را باز کنید و سه عدد بنویسید: نسبت جاری، نسبت بدهی، نقد و equivalents. همین سه عدد، نخستین عکسِ واقعی از سلامت مالی شرکت است؛ در درس بعدی این عکس را با سودآوری گره می‌زنیم.